“Niet iedereen die aan tafel zwijgt, wil zwijgen. Niet iedereen die zich terugtrekt, zoekt stilte.” Met deze woorden opent Dyon Scheijen, klinisch fysicus-audioloog, een veelzeggend opiniestuk in de Volkskrant.
Een verhaal dat aandacht vraagt voor mensen die gehoorverlies en/of overprikkeling ervaren in gezelschappen.
“Horen wordt vaak gereduceerd tot een technisch proces: oren, zenuwen, hersenen. Maar wie echt luistert naar mensen met tinnitus, gehoorverlies of overprikkeling, weet dat horen vooral relationeel is. Het bepaalt of je mee kunt doen. Of je ertoe doet. Horen is zoveel meer dan enkel de oren.”
Dat besef klinkt krachtig door in het Heiligenstädter Testament van Ludwig van Beethoven, schrijft Scheijen verder. “In 1802 schreef hij vier aangrijpende pagina’s aan zijn broers. Niet over muziek, maar over schaamte. Over het vermijden van gezelschap. Over het onvermogen om te zeggen: ik hoor u niet. Beethoven beschrijft hoe hij zich losgezongen voelt van het leven, niet door zijn doofheid zelf, maar door wat die met zijn relaties doet.”
“Hij overwoog zelfdoding. Niet omdat hij niets meer te zeggen had, maar omdat hij zich niet meer gehoord voelde. Dat hij bleef leven en bleef componeren, maakt zijn verhaal niet heroïsch, maar menselijk. Beethoven vond geen genezing. Hij vond een andere vorm van verbinding.”
Het specialisme van Dyon Scheijen is horen. Maar dit had net zo goed over spreken kunnen gaan. Over stotteren. Waar in gezelschappen vaak goed rekening wordt gehouden met ieders dieet, daar worden mensen die andere behoeften hebben in de communicatie vaak aan hun lot overgelaten.
Het beeld dat Scheijen oproept over hoe het leven met gehoorverlies is, vertoont overeenkomsten met hoe het is om (hevig) te stotteren. Belangrijk om het daar over te hebben. Wat ervaren wij als het stotteren ons belemmert om ‘gezellig mee te kletsen’ of om deel te nemen aan een vergadering? Wat hebben wij dan nodig van de ander en voelen wij ons vrij dat aan te geven?
Zoals anderen hun dieetwensen aangeven, zouden wij misschien ook onze communicatiewensen kunnen aangeven. Die verschillen natuurlijk van persoon tot persoon, want iedereen stottert anders en heeft dus iets anders nodig. Stotter jij? Wat zou jij nodig hebben om beter gehoord te worden? Geef op de LinkedIn-pagina van de Stotterbond je reactie en ga erover in gesprek met anderen.
Een verhaal dat aandacht vraagt voor mensen die gehoorverlies en/of overprikkeling ervaren in gezelschappen. Een verhaal dat niet gaat over de technische beperking, maar over de relationele impact. En zodoende ook gelijkenissen vertoont met wat mensen die stotteren ervaren in gezelschap. Lees het opiniestuk van Dyon Scheijen op de website van De Volkskrant.
Het Heiligenstädter Testament is een brief die Ludwig van Beethoven op 6 oktober 1802 schreef aan zijn broers. Op Wikipedia een vertaling: https://nl.wikipedia.org/wiki/Heiligenst%C3%A4dter_Testament
Fragment uit de brief van Beethoven, refererend aan zijn gehoorverlies en wat dat met hem doet in relaties tot anderen: “Voor mij bestaat geen ontspanning in gezelschap van mensen, geen belangrijk onderhoud, noch wederzijdse uitgieting van harten. Bijkans geheel verlaten, mag ik mij, alleen voor zo ver dringende noodzakelijkheid zulks vordert, met het gezellig verkeer inlaten. Als een verbannen iemand moet ik leven. Ga ik naar een gezelschap, dan bevangt mij een benauwd angstvalligheid, dat men mijnen toestand zal opmerken.”